Wojna z Iranem a amerykańskie odstraszanie konwencjonalne w Europie i Azji Wschodniej
Konflikt USA-Izrael z Iranem, rozpoczęty 28 lutego 2026 roku wspólnym amerykańsko-izraelskim uderzeniem na Iran, uszczuplił część materialnych podstaw amerykańskiego odstraszania konwencjonalnego i zmniejszył margines bezpieczeństwa w innych teatrach, choć nie oznacza to jeszcze empirycznie stwierdzonego załamania odstraszania. Przedmiotem tej analizy jest odstraszanie konfliktów ograniczonych, prowadzonych poniżej progu wojny wielkomocarstwowej, a nie stabilność strategiczna na szczycie drabiny eskalacyjnej, którą zabezpiecza gwarancja jądrowa i której wojna irańska nie dotknęła. W tak zawężonym paśmie zużycie materialne nie podnosi samo w sobie prawdopodobieństwa pełnoskalowej agresji, lecz może przesuwać kalkulację kosztów i korzyści w stronę działań podprogowych, wobec których obrońca zużywa zasoby nieproporcjonalnie drogie w stosunku do kosztów napastnika. Zużycie to daje się rozłożyć na trzy zasoby, efektory obrony przeciwrakietowej, pociski uderzeniowe i dostępność oraz obciążenie eksploatacyjne platform. Główną tezą tekstu jest, że każdy z tych zasobów oddziałuje na poszczególne teatry inaczej.
Konflikt a odstraszanie
Zawężenie do konfliktu ograniczonego nie jest wygodnym unikiem, lecz warunkiem, w którym narzędzie badania pokrywa się z jego przedmiotem. Rozszerzone odstraszanie konwencjonalne istnieje dokładnie po to, by domknąć lukę wiarygodności, której gwarancja jądrowa nigdy nie zamknęła. Nikt nie wierzy, że Stany Zjednoczone sięgną po broń jądrową w odpowiedzi na zajęcie jednej wyspy albo na prowokację hybrydową na Bałtyku, bo taka groźba jest z definicji nieproporcjonalna. Pasmo agresji ograniczonej, faktów dokonanych i przymusu poniżej progu, jest więc bronione konwencjonalnie albo nie jest bronione wcale, a jeśli komponent konwencjonalny zostaje materialnie osłabiony, erozja odstraszania ujawni się u dołu drabiny, nie na jej szczycie. Ma to oparcie w klasycznym paradoksie stabilności-niestabilności: stabilność na poziomie jądrowym wypycha rywalizację w dół, czyniąc konflikt bardziej atrakcyjnym. Nie oznacza to jednak, że sam spadek zapasów amunicji wystarcza do wykazania osłabienia odstraszania; stan magazynów jest jednym z wielu elementów kalkulacji przeciwnika. Zdolności amunicyjne pozostają kluczowe dla odstraszania konwencjonalnego, a część amunicji precyzyjnej dalekiego zasięgu mogłaby w konflikcie wysokiej intensywności zostać zużyta bardzo szybko. Odstraszanie w tym zakresie zależy więc między innymi od głębokości magazynu i dostępności platform, a nie wyłącznie od deklaracji politycznych.
Wyczerpanie i jego czynniki
Pierwszy czynnik to efektory przeciwrakietowe. Według rekonstrukcji i szacunków CSIS, a nie oficjalnych danych o tajnych stanach magazynowych, zapasy amerykańskich Patriotów PAC-3 MSE i THAAD zostały w czasie konfliktu poważnie uszczuplone. W lipcu CSIS szacował zapas Patriotów na mniej niż 1000 interceptorów, a THAAD na około 250. Odbudowa części zapasów jest liczona w latach. Ubytek jest dotkliwy, ale z natury odwracalny: magazyn można ponownie napełnić, choć przy obecnych zdolnościach produkcyjnych będzie to trwało.
Drugi czynnik, pociski uderzeniowe, kryje mechanizm subtelniejszy. Przeciwko Iranowi zużyto przede wszystkim odpalane z okrętów Tomahawki – już w pierwszych czterech tygodniach kampanii wystrzelono ich ponad 850, co stanowiło największe użycie Tomahawków w pojedynczej kampanii w historii USA, a późniejsze szacunki wskazywały na dalszy wzrost zużycia. W potencjalnym konflikcie o Tajwan istotne byłyby jednak również pociski odpalane z powietrza, w tym JASSM, oraz broń przeciwokrętowa. Zapasy AGM-158 JASSM konflikt USA-Izrael-Iran również mocno nadszarpnął. Zużyto więc jednocześnie systemy mające zastosowanie w kilku różnych scenariuszach operacyjnych. Konkretem sojuszniczym są doniesienia o możliwym opóźnieniu dostaw 400 Tomahawków dla Japonii, co pokazuje potencjalny koszt wojny irańskiej dla wzmacniania zdolności sojuszniczych na zachodnim Pacyfiku.
Trzeci czynnik zachowuje się inaczej niż dwa pierwsze, ponieważ jego zużycie jest w istotnej części bezpowrotne. Interceptor można wyprodukować ponownie, a magazyn odbudować, natomiast resurs strukturalny płatowca, żywotność zmęczeniowa kadłuba czy limit godzin pracy silnika dają się jedynie spowolnić w zużywaniu, nigdy przywrócić do stanu wyjściowego. Co oznacza, że raz wyczerpany cykl obciążeniowy nie wraca. Intensywna eksploatacja platform skraca więc nie tylko okresy między obsługami i zwiększa zakres potrzebnych remontów, lecz trwale uszczupla pulę pozostałego resursu, z którego korzystać będą kolejne lata służby. Obciążenie okrętów jest bezprecedensowe. Do połowy sierpnia lotniskowiec USS Abraham Lincoln pozostawał w wyjątkowo długim rozmieszczeniu, przez znaczną jego część nieprzerwanie na morzu. Po przedłużanych rozmieszczeniach inspekcje mogą wykrywać więcej uszkodzeń niż zakładano, co wydłuża remonty, a opóźnienia jednego okrętu mogą wpływać na harmonogramy kolejnych. Problemy te narastały już przed wojną. Po stronie lotnictwa problem jest strukturalny – USA mają zaledwie 19 bombowców B-2, z których najnowszy wszedł do służby ponad ćwierć wieku temu, a operacje dalekiego zasięgu opierają się również na starzejącej się flocie tankowców, których resurs jest zasobem równie skończonym.
Resurs jest wymiarem odstraszania, nie tylko logistyki, ponieważ wpływa na zdolność przerzutu, czyli pojawienia się w teatrze B, gdy trwa zaangażowanie w teatrze A, a na tej zdolności częściowo opiera się odstraszanie agresji oportunistycznej. Jest to zarazem czynnik słabo związany z konkretnym teatrem: lotniskowiec znajdujący się w remoncie jest niedostępny zarówno dla Pacyfiku, jak i dla Atlantyku. Sam fakt intensywnej eksploatacji nie dowodzi jednak przyszłej niedostępności konkretnej platformy, wskazuje jednakże na rosnące ryzyko i koszt utrzymania wymaganej gotowości.
Europa
Dla wschodniej flanki czynnikiem definiującym są efektory, bo europejska walka o obronę powietrzną toczy się teraz, a nie w scenariuszu warunkowym. Te same rodziny pocisków obrony powietrznej są potrzebne na Bliskim Wschodzie, Ukrainie i w architekturze obrony NATO, a produkcja pozostaje ograniczeniem. Ukraina otrzymuje w 2026 roku mniej interceptorów niż wcześniej, podczas gdy Rosja utrzymuje intensywność ataków rakietowych i dronowych. Atak z początku sierpnia, obejmujący m.in. 24 pociski balistyczne i cztery manewrujące, pokazał skalę zapotrzebowania na obronę przeciwrakietową; bez jednoznacznego źródła pierwotnego nie należy jednak twierdzić kategorycznie, że nie przechwycono żadnego z tych 28 pocisków.
Rdzeniem mechanizmu jest asymetria kosztowa. Pojedynczy interceptor PAC-3 MSE kosztuje kilka milionów dolarów, podczas gdy koszt prostych dronów uderzeniowych może być o rzędy wielkości niższy. Nie oznacza to jednak, że amerykańskie Patrioty były rutynowo używane przeciwko Shahedom w wojnie z Iranem. USA stosowały wobec tanich dronów także tańsze i bardziej adekwatne środki, w tym lotnictwo, śmigłowce, działa i pociski powietrze-powietrze. Problemem jest więc szersza asymetria kosztowa obrony, a nie prosty model „Patriot kontra Shahed”. Ta sama logika ma znaczenie nad wschodnią flanką NATO – Rosja nie musi planować pełnoskalowego ataku, aby wykorzystywać kosztową asymetrię między tanimi środkami ofensywnymi a ograniczonymi zasobami obrony. Ostrzeżenia wywiadów państw wschodniej flanki dotyczą właśnie takiego pasma zagrożeń: prowokacji hybrydowych, dronów, rakiet i testowania reakcji NATO. Jednocześnie oceny te nie wskazują na bezpośrednią gotowość Rosji do pełnoskalowej wojny z Sojuszem.
Osobny, sygnałowy wymiar pokazuje epizod wstrzymanej rotacji do Polski. W maju Pentagon anulował rozmieszczenie około czterech tysięcy żołnierzy 2. Pancernej Brygadowej Grupy Bojowej, choć część sprzętu i personelu była już w Europie. W lipcu polskie Ministerstwo Obrony informowało, że rotacje mogą zostać wznowione w kolejnych tygodniach; dostępne wówczas informacje nie uzasadniały jednak kategorycznego stwierdzenia, że całą pierwotnie planowaną rotację już przywrócono. Znaczenie epizodu dotyczy zatem nie tylko liczebności, lecz przewidywalności, która dla sojusznika jest osobnym dobrem obok samych zdolności.
Azja Wschodnia
Dla zachodniego Pacyfiku szczególnie istotne są pociski uderzeniowe oraz dostępność platform. Wojna z Iranem wyczerpała część systemów, które byłyby potrzebne również w konflikcie na zachodnim Pacyfiku, tworząc — według określenia CSIS — okres zwiększonej podatności („window of vulnerability”).Tu jednak obowiązuje dyscyplina zawężenia. Żaden z tych ubytków nie pozwala stwierdzić, że inwazja na Tajwan stała się bardziej prawdopodobna. Pełnoskalowy desant pozostaje niezwykle wymagającym wariantem, a chińska kalkulacja zależy od znacznie większej liczby czynników niż stan kilku amerykańskich magazynów amunicji.
Bardziej wiarygodna jest teza o możliwym wzroście atrakcyjności działań oportunistycznych poniżej progu pełnoskalowej wojny. Konflikt może stworzyć Pekinowi okazję do zwiększenia presji, ćwiczeń, zastraszania lub prób stopniowego ustanawiania nowego status quo. W scenariuszu blokady, presji na wyspy zewnętrzne albo innych działań podprogowych dostępność platform wraca jako argument, bo znaczenie ma wówczas również przeświadczenie, że obrońca ma ograniczoną zdolność szybkiego przerzutu w chwili kryzysu. Jest to jednak hipoteza dotycząca struktury bodźców, a nie zaobserwowany dotąd skutek wojny irańskiej.
Zachowanie sojuszników może być jednym ze wskaźników wiarygodności rozszerzonego odstraszania, ale przykład Korei Południowej nie daje obecnie podstaw do twierdzenia, że wojna z Iranem podważyła zaufanie do amerykańskiego parasola. W Korei Południowej poparcie dla pozyskania własnej broni jądrowej osiągnęło w 2026 roku rekordowe 80 procent. Trend wzrostowy jest jednak długookresowy, a jego podstawowym kontekstem pozostaje zagrożenie północnokoreańskie. Konflikt irański nie stworzył trendu, usunął natomiast kontrargument, na którym opierali się przeciwnicy nuklearyzacji w Seulu.
Czego ta teza nie przesądza
Rzetelność wymaga trzech zastrzeżeń. Po pierwsze, nawet dla konfliktu ograniczonego wiążącym ograniczeniem może być nie głębokość magazynu, lecz wola polityczna użycia siły, a tej wojna irańska raczej dowiodła niż ją podważyła, skoro USA pokazały gotowość do długotrwałego użycia znacznych zasobów militarnych. Dla odstraszania w paśmie podprogowym może to być sygnał wzmacniający.
Po drugie, teza opisuje mechanizm i ma charakter prognostyczny – ani Rosja, ani Chiny nie zachowały się dotąd w sposób, który dałoby się jednoznacznie przypisać wyczerpaniu amerykańskich zasobów. Analiza pozwala więc mówić ze znaczną pewnością o zmniejszeniu amerykańskiego marginesu bezpieczeństwa i elastyczności operacyjnej, ale tylko warunkowo o wynikającym z tego osłabieniu odstraszania. Opisuję strukturę bodźców, nie zaobserwowany fakt.
Po trzecie, istnieje poważny głos przeciwny co do znaczenia zapasów. Brookings argumentuje, że choć niedobory amunicji są niepokojące, załamanie odstraszania wojny wielkomocarstwowej z tego powodu jest wysoce mało prawdopodobne, a decydent taki jak Xi musiałby rozważyć znacznie szerszy zestaw czynników. Zastrzeżenie to nie obala przedstawionej tutaj tezy o konfliktach ograniczonych, ale ogranicza jej siłę eksplanacyjną: również w działaniach podprogowych stan amerykańskich magazynów jest tylko jednym z elementów kalkulacji przeciwnika. Brookings wskazuje zarazem, że niedobory mogą mieć większe znaczenie dla oportunizmu na mniejszą skalę niż dla decyzji o rozpoczęciu pełnoskalowej wojny.
Wskaźniki weryfikacji i wnioski dla Polski
Tezę zweryfikują w ciągu najbliższych dwunastu miesięcy cztery obserwowalne wskaźniki: tempo dostaw pocisków PAC-3 MSE w zestawieniu z deklaracjami budżetowymi, powrót lub trwała nieobecność obrony przeciwrakietowej wysokiego pułapu w Korei Południowej, charakter aktywności chińskiej wokół Tajwanu mierzony przewagą presji ciągłej nad ćwiczeniami skokowymi oraz częstotliwość incydentów hybrydowych na wschodniej flance. Żaden z tych wskaźników osobno nie będzie jednak wystarczającym dowodem związku przyczynowego z wojną irańską; znaczenie będzie miała ich zbieżność z trwałą ograniczoną dostępnością amerykańskich zasobów.
Dla Polski wniosek jest konkretny. Jeżeli diagnoza o możliwym przesunięciu w stronę działań podprogowych jest trafna, obok liczby i gotowości sił sojuszniczych szczególnego znaczenia nabiera zdolność do wytrzymania długiej wymiany, w której tania ofensywa zwalczana jest droższą obroną. Priorytetem są odporność infrastruktury krytycznej, obrona powietrzna bardzo krótkiego zasięgu, zasoby przeciwdronowe i zwiększanie krajowych oraz europejskich zdolności produkcji amunicji i efektorów obrony powietrznej. Amerykańska obecność pozostaje istotna politycznie i wojskowo, nie jest jednak równoznaczna z nieograniczoną dostępnością amerykańskich zapasów amunicji w warunkach równoczesnego zapotrzebowania kilku teatrów działań.
Źródła:
https://www.airandspaceforces.com/iran-campaign-demonstrates-need-for-more-b-21s/
https://www.aei.org/foreign-and-defense-policy/five-takeaways-on-china-and-the-iran-war/
https://www.asaninst.org/bbs/board.php?bo_table=s3_4_2_eng&wr_id=106
https://www.csis.org/analysis/last-rounds-status-key-munitions-iran-war-ceasefire
https://www.csis.org/analysis/six-reasons-why-united-states-low-munitions
https://www.csis.org/analysis/rebuilding-us-missile-inventory-multiyear-project
https://www.foxnews.com/world/russia-preparing-hybrid-attacks-natos-eastern-flank-intelligence-warns
https://www.heritage.org/tidalwave/chapters/chapter-6-assessing-the-us-indo-pacific-munitions-system
https://www.csis.org/analysis/reindustrialization-and-great-power-competition-deterrence-capacity
https://www.ms.now/news/maintenance-problems-navy-ships-iran-war
https://www.brookings.edu/articles/why-lower-munitions-stocks-wont-undercut-deterrence-of-china/
https://www.rferl.org/amp/ukraine-patriots-russia-shortage-us-stockpile/33823317.html
https://taskandpurpose.com/news/us-troops-restart-poland-deployments/