Szczyt SCO 2026 w Biszkeku – rosnące znaczenie Chin, konflikty zbrojne i zmiany w układzie sił

Główne, 26. posiedzenie Rady Głów Państw SCO odbyło się 1 września pod hasłem „25 lat SCO – Razem dla trwałego pokoju, rozwoju i dobrobytu”. W spotkaniach uczestniczyli przywódcy dziesięciu państw członkowskich oraz przedstawiciele państw-obserwatorów, partnerów dialogu i zaproszonych gości. W tym samym okresie Kirgistan był gospodarzem VI Światowych Igrzysk Nomadów, które rozpoczęły się 31 sierpnia i trwały do 6 września. Według danych władz Kirgistanu w wydarzeniu uczestniczyli sportowcy, delegacje i goście z ponad 100 państw.

Kluczowe zadania SCO w 2026 roku

• Wzmacnianie wzajemnego zaufania i dobrosąsiedztwa. Państwa członkowskie dążyły do rozwijania relacji opartych na równości, poszanowaniu suwerenności oraz uwzględnianiu wzajemnych interesów.
• Wspólne przeciwdziałanie wyzwaniom i zagrożeniom dla bezpieczeństwa. Obejmowało to walkę z terroryzmem, separatyzmem, ekstremizmem, nielegalnym obrotem narkotykami i bronią oraz przestępczością transnarodową. W 2025 roku państwa SCO podpisały porozumienia o utworzeniu Uniwersalnego Centrum Przeciwdziałania Wyzwaniom i Zagrożeniom Bezpieczeństwa w Taszkencie oraz Centrum Antynarkotykowego w Duszanbe. Podczas szczytu w Biszkeku w 2026 roku zatwierdzono regulaminy tych struktur, a nie podjęto dopiero decyzję o ich utworzeniu.
• Pogłębianie współpracy gospodarczej. Państwa członkowskie rozwijały współpracę w takich obszarach jak handel, inwestycje, transport, energetyka i gospodarka cyfrowa. Jedną z kluczowych inicjatyw pozostawało powołanie Banku Rozwoju SCO. Polityczna decyzja państw zainteresowanych jego utworzeniem została podjęta w 2025 roku, natomiast w 2026 roku nadal trwały konsultacje dotyczące zasad i parametrów działania banku. Kontynuowano również prace nad Planem działań na lata 2026–2030 dotyczącym realizacji istniejącego Programu Wielostronnej Współpracy Handlowo-Gospodarczej. Sam program nie został przyjęty jako nowy dokument na lata 2026–2030. Plan wykonawczy został uzgodniony na szczeblu ministrów 18 września 2026 roku i skierowany następnie do zatwierdzenia przez Radę Szefów Rządów.
• Rozwój współpracy kulturalnej i humanitarnej. Obejmował współpracę w dziedzinie edukacji, nauki, kultury, sportu, turystyki oraz ochrony dziedzictwa kulturowego. Organizowano fora, festiwale i programy wymiany mające na celu wzmacnianie wzajemnego zrozumienia między społeczeństwami.
• Doskonalenie funkcjonowania organizacji. Działania te obejmowały zwiększenie efektywności pracy organów SCO, dostosowywanie podstaw prawnych organizacji do współczesnych warunków oraz wzmacnianie jej struktur instytucjonalnych.
• Rozszerzanie współpracy zewnętrznej. SCO rozwijała współpracę z innymi państwami oraz organizacjami międzynarodowymi i regionalnymi, takimi jak ONZ, WNP, OUBZ czy Eurazjatycka Unia Gospodarcza.

Główne wyniki i obszary działalności SCO w 2026 roku

Do najważniejszych decyzji szczytu należały:

• zatwierdzenie regulaminu Uniwersalnego Centrum Przeciwdziałania Wyzwaniom i Zagrożeniom Bezpieczeństwa SCO oraz regulaminu Komitetu Wykonawczego Centrum Antynarkotykowego;
• przyjęcie Deklaracji Biszkeckiej z okazji 25-lecia SCO oraz szeregu dokumentów dotyczących bezpieczeństwa, energetyki i współpracy międzynarodowej;
• podpisanie protokołu wprowadzającego zmiany i uzupełnienia do Karty SCO;
• rozwój współpracy dotyczącej sztucznej inteligencji, infrastruktury cyfrowej, mocy obliczeniowych i centrów danych;
• przekazanie przewodnictwa w organizacji Pakistanowi, który będzie sprawował je w latach 2026–2027.

Nie należy natomiast przedstawiać Planu Działań na Rzecz Rozwoju Portów i Centrów Logistycznych na Lata 2026–2030 jako jednego z zatwierdzonych rezultatów szczytu bez dodatkowego źródła potwierdzającego jego przyjęcie. We wcześniejszych materiałach SCO dokument ten występował jako projekt będący przedmiotem prac eksperckich.

Ocena roli SCO przez przywódców

Podczas szczytu przywódcy państw uczestniczących podkreślali rosnące znaczenie SCO w polityce międzynarodowej. Poniższe sformułowania należy przy tym traktować jako stanowiska i oceny poszczególnych przywódców.

Władimir Putin przedstawiał SCO jako samodzielny i wpływowy ośrodek kształtującego się świata wielobiegunowego.

Alaksandr Łukaszenka w swoich wystąpieniach przedstawiał organizację jako jeden z instrumentów stabilności i współpracy w Eurazji.

Z kolei prezydent Kirgistanu Sadyr Dżaparow podkreślił, że SCO powinna pozostać organizacją wolną od myślenia blokowego i konfrontacji. Jego zdaniem powinna ona służyć budowaniu zaufania, pokoju i stabilności oraz rozwijaniu wspólnej przestrzeni technologicznej, zapewniającej państwom równy dostęp do nowoczesnych technologii.

Spotkanie w formacie „SCO Plus”

Podczas spotkania w formacie „SCO Plus” przywódcy dyskutowali przede wszystkim o roli ONZ i reformie globalnego systemu zarządzania w warunkach postępującej wielobiegunowości. Oficjalnym tematem spotkania było: „ONZ jako kluczowy element sprawiedliwego porządku światowego: wkład państw SCO Plus w kształtowanie świata wielobiegunowego”.

Xi Jinping opowiedział się za „równym i uporządkowanym światem wielobiegunowym”, silniejszą rolą ONZ oraz bardziej sprawiedliwym systemem globalnego zarządzania. Krytykował również hegemonizm, unilateralizm i protekcjonizm.

Kwestia ruchu bezwizowego między Rosją i Chinami nie była decyzją formatu „SCO Plus”. Podczas bilateralnego spotkania Xi Jinpinga z Władimirem Putinem na marginesie szczytu Putin zadeklarował gotowość Rosji do przekształcenia ruchu bezwizowego w rozwiązanie trwałe. Oba państwa posiadały już wzajemne rozwiązania bezwizowe, które w 2026 roku zostały przedłużone do końca 2027 roku.

Współpraca rosyjsko-chińska obejmuje m.in. handel, energetykę, przemysł, transport i technologie. Po 2022 roku gospodarcze znaczenie Chin dla Rosji wzrosło, jednak określenie rosyjskiej gospodarki jako po prostu „uzależnionej od Chin” wymagałoby przyjęcia konkretnych kryteriów i odpowiednich danych, dlatego lepiej unikać tak kategorycznego sformułowania.

Prezydent Uzbekistanu Szawkat Mirzijojew zaproponował utworzenie stałego Forum Kultur i Cywilizacji „SCO Plus”. Pierwsze spotkanie tego forum miałoby odbyć się w Chiwie we współpracy z zainteresowanymi strukturami ONZ.

Władimir Putin opowiadał się za zwiększeniem reprezentacji państw Globalnego Południa i Wschodu w instytucjach ONZ, przy zachowaniu centralnej roli organizacji w stosunkach międzynarodowych.

Narendra Modi, premier Indii, podczas rozmowy z Władimirem Putinem poruszył temat zakończenia wojny w Ukrainie. Putin deklarował, że Rosja jest zainteresowana zakończeniem konfliktu i znalezieniem rozwiązania politycznego. Sformułowania tego nie należy jednak przedstawiać jako niezależnego stwierdzenia, że „Rosja dąży do zakończenia wojny”, lecz jako deklarowane stanowisko rosyjskiego prezydenta.

Prezydent Kazachstanu Kasym-Żomart Tokajew podkreślił potrzebę budowania porządku międzynarodowego opartego na wzajemnej odpowiedzialności, wspólnym rozwoju i długoterminowej współpracy. Zasady równości i podejmowania decyzji w drodze konsensusu, obowiązujące w SCO, uznał za przykład skutecznej współpracy wielostronnej. Kazachstan jest jednym z sześciu państw założycielskich organizacji, utworzonej w 2001 roku.

Sekretarz generalny ONZ António Guterres zwrócił uwagę na potrzebę reformy instytucji wielostronnych, tak aby lepiej odpowiadały współczesnemu układowi sił i zapewniały większą reprezentację państw rozwijających się. Odnosił się także do współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa, światowego systemu finansowego oraz sztucznej inteligencji.

Prezydent Turcji Recep Tayyip Erdoğan podkreślił, że jego państwo będzie nadal wspierać pokojowe rozwiązywanie konfliktów regionalnych poprzez dialog i dyplomację. Przedstawiał również SCO jako organizację o rosnącym znaczeniu w systemie stosunków międzynarodowych.

Prezydent Iranu Masud Pezeszkian ocenił, że ataki Stanów Zjednoczonych i Izraela na Iran stanowiły naruszenie Karty Narodów Zjednoczonych i prawa międzynarodowego. Jest to stanowisko władz irańskich i w tej formie powinno być przedstawiane w tekście.

Rosnąca rola Chin podczas szczytu była widoczna nie tylko w wystąpieniach Xi Jinpinga, ale również w znaczeniu chińskiego kapitału, infrastruktury i projektów transportowych dla regionu. Pekin odgrywa kluczową rolę w projekcie kolei Chiny–Kirgistan–Uzbekistan, a także uczestniczy w rozmowach nad utworzeniem Banku Rozwoju SCO. Nie oznacza to jednak, że organizacja stała się strukturą podporządkowaną Chinom – państwa członkowskie, w tym Indie, Rosja i kraje Azji Centralnej, zachowują własne i niekiedy sprzeczne interesy.

Podsumowanie przewodnictwa Kirgistanu

Podczas przewodnictwa Kirgistanu w SCO zorganizowano około 200 wydarzeń i spotkań. W tym okresie rozwijano współpracę w dziedzinie bezpieczeństwa, gospodarki, transportu oraz współpracy humanitarnej.

Szczyt SCO w Biszkeku był ważnym wydarzeniem zarówno dla Kirgistanu, jak i całego regionu Azji Centralnej. Z okazji 25-lecia organizacji przyjęto jubileuszową Deklarację Biszkecką, a szczególne znaczenie miały również rozmowy i spotkania dwustronne między przywódcami państw.

Jednym z najważniejszych regionalnych projektów infrastrukturalnych pozostaje budowa kolei Chiny–Kirgistan–Uzbekistan, której wartość szacowana jest na około 4,7 mld dolarów. Finansowanie projektu zostało w zasadniczej części uzgodnione już w grudniu 2025 roku. Około 2,3 mld dolarów ma pochodzić z 35-letniego kredytu udzielonego spółce projektowej przez konsorcjum chińskich banków. Pozostała część ma zostać wniesiona jako kapitał spółki, w której udział Chin wynosi 51 proc., a Kirgistanu i Uzbekistanu po 24,5 proc.

Dlatego finansowania kolei nie należy przedstawiać jako kwestii, która dopiero została rozstrzygnięta podczas szczytu w Biszkeku. Sam szczyt stanowił natomiast kolejną okazję do podkreślenia politycznego znaczenia projektu dla regionalnych połączeń transportowych.

Podczas szczytu kontynuowano również rozmowy na temat pogłębiania współpracy gospodarczej oraz reformy instytucjonalnej SCO. W przypadku Banku Rozwoju SCO nie doszło jeszcze do jego faktycznego utworzenia. Polityczna decyzja zainteresowanych państw została podjęta w 2025 roku, a we wrześniu 2026 roku nadal trwały konsultacje dotyczące struktury, zasad działania i parametrów przyszłej instytucji.

Podsumowanie

Szczyt SCO w Biszkeku w 2026 roku pokazał zaangażowanie państw członkowskich organizacji w dalsze wzmacnianie współpracy wielostronnej w dziedzinie bezpieczeństwa, gospodarki i technologii oraz współpracy kulturalnej i humanitarnej. Kwestie adaptacji SCO do zmian we współczesnym systemie międzynarodowym, rozwoju połączeń transportowych i logistycznych oraz współpracy cyfrowej i technologicznej nabrały szczególnego znaczenia.

Dyskusje na temat roli prawa międzynarodowego i ONZ w formacie „SCO Plus” pokazały przede wszystkim sposób, w jaki uczestniczące państwa chcą przedstawiać rolę organizacji w kształtującym się systemie wielobiegunowym.

Choć szczyt nie doprowadził do rozwiązania sporów i rozbieżności między jego uczestnikami, stał się ważną platformą do prowadzenia rozmów i spotkań dwustronnych.

Jednocześnie wyniki szczytu pokazują ograniczenia SCO, że organizacja umożliwia współpracę państw o często odmiennych interesach, lecz nie tworzy jednolitego bloku politycznego czy wojskowego. Rosnąca obecność gospodarcza Chin, znaczenie Rosji w sferze bezpieczeństwa, samodzielna polityka Indii oraz rosnąca podmiotowość państw Azji Centralnej sprawiają, że SCO można postrzegać przede wszystkim jako forum negocjowania interesów w zmieniającym się układzie sił w Eurazji.

Wydarzenie podkreśliło również znaczenie Biszkeku jako miejsca regionalnego dialogu politycznego i dyplomatycznego.

Źródła:

Shanghai Cooperation Organisation. (2026). The 26th Meeting of the Council of Heads of State of the SCO Member States and the “SCO Plus” Meeting Held in Kyrgyzstan. https://eng.sectsco.org/20260901/2493609.html

Shanghai Cooperation Organisation. (2025). 25th Council of Heads of SCO Member States and the SCO Plus in Tianjin. https://eng.sectsco.org/20250901/1963431.html

Shanghai Cooperation Organisation. (2026). General information – informacje dotyczące Uniwersalnego Centrum oraz Centrum Antynarkotykowego SCO. https://eng.sectsco.org/20260306/2186042.html

Shanghai Cooperation Organisation. (2026). On the Fifth Round of Consultations on the Establishment of the SCO Development Bank. https://eng.sectsco.org/20260917/2520916.html

Government of the Kyrgyz Republic. (2026). Closing Ceremony of the 6th World Nomad Games Held. https://egov.kg/en/ministry/culture/news/47572

Ministry of Foreign Affairs of the People’s Republic of China. (2026). President Xi Jinping Attends the “SCO Plus” Meeting and Delivers an Important Statement. https://www.fmprc.gov.cn/eng/xw/zyxw/202609/t20260902_12014278.html

President of the Republic of Uzbekistan. (2026). Address by President Shavkat Mirziyoyev at the Meeting in the “SCO Plus” Format. https://president.uz/en/lists/view/9569

ONZ – António Guterres podczas szczytu SCO w Biszkeku — oficjalny materiał ONZ do jego wypowiedzi o reformie instytucji wielostronnych i global governance. https://webtv.un.org/en/asset/k1j/k1jz3dku5a

Anadolu Agency – Recep Tayyip Erdoğan podczas SCO Plus — potwierdza wypowiedzi o dialogu i dyplomacji oraz określenie SCO jako „rising star”. https://www.aa.com.tr/en/politics/president-erdogan-says-turkiye-will-deepen-cooperation-with-shanghai-cooperation-organization/4043721

Reuters – Narendra Modi i Władimir Putin — źródło do rozmowy o wojnie w Ukrainie i apelu Modiego o zakończenie konfliktu. https://www.reuters.com/world/europe/indias-modi-tells-russias-putin-that-war-ukraine-must-end-humanitys-sake-2026-08-31/

Report.az – około 200 wydarzeń podczas przewodnictwa Kirgistanu — cytuje wypowiedź prezydenta Dżaparowa podsumowującą kirgiskie przewodnictwo. https://report.az/en/other-countries/kyrgyzstan-hosted-around-200-events-during-sco-presidency-japarov-says

Interfax – finansowanie kolei Chiny–Kirgistan–Uzbekistan. https://interfax.com/newsroom/top-stories/115328

Źródło zdjęcia: Strona internetowa Szanghajskiej Organizacji Współpracy. https://eng.sectsco.org/20260901/2493609.html